برگه اطلاعات · آزادی عقیده و بیان و حق دسترسی به اطلاعات در جمهوری اسلامی ایران
آزادی بیان و نقض آن در جمهوری اسلامی موضوع این مقاله فکتشیت سازمان Impact Iran (۲ دسامبر ۲۰۲۴) میباشد که به بررسی آزادی بیان و نقض آن در فاشیسم مذهبی میپردازد و چارچوب حقوقی داخلی، محدودیتهای آنلاین، اعتراضات مردمی و سرکوب مدافعان حقوق بشر را تحلیل میکند.
این فکتشیت که توسط سازمان Impact Iran در تاریخ ۲ دسامبر ۲۰۲۴ منتشر شده است، وضعیت آزادی بیان، آزادی نظر و حق دسترسی به اطلاعات در حکومت جمهوری اسلامی را بررسی میکند. تمرکز بر تطابق چارچوب حقوقی داخلی با تعهدات بینالمللی، به ویژه میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی (ICCPR)، است. تحلیل ارائهشده بر اساس منابع معتبر بینالمللی و گزارشهای سازمانهای حقوق بشری انجام شده است.
قانون اساسی حکومتی در ایران، حقوق آزادی بیان، آزادی نظر و تجمع مسالمتآمیز را مشروط به «عدم آسیبرسانی به اصول اسلام یا حقوق عمومی» (ماده ۲۴) یا «مضر به دیگران یا مخل منافع عمومی» (ماده ۴۰) میکند. این شروط مبهم با ماده ۱۹ ICCPR تضاد دارد، زیرا محدودیتها باید دقیق، لازم و متناسب باشند.
گروه کاری سازمان ملل در سال ۲۰۲۳ تأکید کرد که قوانین مبهم برای جرمانگاری حقوق آزادی بیان و اجتماع بهطور مداوم اعمال میشوند.
در ژانویه ۲۰۲۱، مجلس دو تبصره به قانون مجازات اسلامی افزود که «توهین به ادیان و اقوام» و «فعالیت آموزشی یا تبلیغی انحرافی» را جرمانگاری میکند. این اقدامات، ابزار جدیدی برای سرکوب مخالفان سیاسی و اقلیتها فراهم میآورد و محدودیتهای آزادی بیان را افزایش میدهد.
هیئت حقیقتیاب سازمان ملل (FFMI) گزارش داد که فضای دیجیتال طی دو دهه گذشته برای سرکوب معترضان و مصونیت دولت از پاسخگویی محدود شده است.
| بخش | نکات کلیدی | کلیدواژه مرتبط |
|---|---|---|
| چارچوب حقوقی داخلی | قانون اساسی آزادی بیان را مشروط به «اصول اسلام و حقوق عمومی» میکندشروط مبهم و گسترده با ماده ۱۹ ICCPR تضاد داردگروه کاری سازمان ملل: قوانین مبهم برای جرمانگاری حقوق استفاده میشوند | آزادی بیان و نقض آن در جمهوری اسلامی |
| اصلاحات قانونی جدید | دو تبصره ۲۰۲۱ در قانون مجازات اسلامی: «توهین به ادیان و اقوام» و «فعالیت آموزشی انحرافی» جرمانگاری شدابزاری برای سرکوب مخالفان سیاسی و اقلیتها | آزادی بیان در ایران |
| فضای آنلاین و اینترنت | محدودیت شدید دسترسی به اینترنت و فضای دیجیتاللایحههای جدید برای کنترل کاربران و پلتفرمهاشبکه ملی اطلاعات (NIN) باعث خاموشیهای اینترنتی و محدودیت پهنای باند | نقض آزادی بیان آنلاین |
| اعتراضات مردمی و پاسخ دولت | استفاده از نیروی مرگبار و سلاحهای نظامیبازداشتهای گسترده و محاکمههای ناعادلانهسرکوب اقلیتها و پنهانسازی نقض حقوق بشر | سرکوب آزادی بیان در ایران |
| مدافعان حقوق بشر و روزنامهنگاران | بازداشت، شکنجه و محرومیت از فعالیت حرفهای۱۵۰ فعال به مجموعاً بیش از ۵۴۱ سال زندان و ۵۷۷ ضربه شلاق محکوم شدندقانون مطبوعات ۱۹۸۶ محدودیت گسترده اعمال میکند | حقوق مدنی و آزادی بیان |
| توصیهها و اصلاحات پیشنهادی | بازنگری قوانین محدودکننده آزادی بیانتضمین آزادی تجمع مسالمتآمیزجلوگیری از آزار و تهدید روزنامهنگاران و فعالان مدنی | بهبود آزادی بیان در ایران |
آزادی بیان و نقض آن در جمهوری اسلامی به دلیل شروط مبهم در قانون اساسی، با استانداردهای بینالمللی مطابقت ندارد. گروه کاری سازمان ملل اعلام کرده است که قوانین مبهم برای جرمانگاری حقوق استفاده میشوند.
اصلاحات ۲۰۲۱ قانون مجازات اسلامی ابزارهای جدیدی برای سرکوب مخالفان و اقلیتها فراهم کرده و محدودیت آزادی بیان را تشدید میکند.
اعتراضات مردمی با نیروی مرگبار، بازداشتهای گسترده و محاکمههای ناعادلانه پاسخ داده شده و سرکوب اقلیتها ادامه دارد.
مدافعان حقوق بشر و روزنامهنگاران با تهدید، بازداشت، شکنجه و محکومیتهای سنگین مواجه شدهاند.
توصیه شده است قوانین محدودکننده آزادی بیان بازنگری شوند، آزادی تجمع مسالمتآمیز تضمین گردد و آزار و تهدید فعالان مدنی متوقف شود ولی تجربه عینی طی ۴۷سال حکومت این رژیم نشان داده است که تنها راه اصلاح و تضمین آزادی بیان، تغییر این رژیم با جایگزین شدن یک جمهوری دمکراتیک میباشد، آرزویی که همه مردم و اقوام ایرانی در پی تحقق آن هستند.
پاورقی ۱۹ ICCPR:
ماده ۱۹ ۱. هر کسی حق دارد بدون دخالت دیگران عقاید خود را داشته باشد.
۲. هر کسی حق آزادی بیان دارد؛ این حق شامل آزادی جستجو، دریافت و انتقال اطلاعات و ایدهها از هر نوع، صرف نظر از مرزها، چه به صورت شفاهی، کتبی یا چاپی، به شکل هنری یا از طریق هر رسانه دیگری به انتخاب خود، میشود.
۳. اعمال حقوق مندرج در بند ۲ این ماده، وظایف و مسئولیتهای خاصی را به همراه دارد. بنابراین، ممکن است مشمول محدودیتهای خاصی باشد، اما این محدودیتها فقط مواردی هستند که توسط قانون پیشبینی شده و ضروری هستند:
الف) برای احترام به حقوق یا آبروی دیگران؛
ب) برای حفاظت از امنیت ملی یا نظم عمومی (نظم عمومی)، یا سلامت یا اخلاق عمومی
