عرضه اینترنت پرو؛ کاسبی با درد مردم

دوازده هفته از خاموشی اینترنت در ایران می‌گذرد و غالب شهروندان ایران هشتاد روز است که دسترسی خود را به اینترنت جهانی از دست داده‌اند. زندگی روزمره، فعالیت‌های اقتصادی و دسترسی آزاد به اطلاعات در ایران روزهای تاریکی را می‌گذرانند و هیچ‌یک از شعارهای مقامات جمهوری اسلامی در دولت چهاردهم مبنی بر «حق برابر» شهروندان برای دسترسی به اینترنت حتی نزدیک به حقیقت هم نیست. حالا اس‌ام‌اس‌های خرید اینترنت «پرو» رو به گسترش است و تنها اصناف خاص را شامل نمی‌شود. در این گزارش در گفتگو با شهروندان و کارشناسان به بررسی وضعیت رو به گسترش استفاده از اینترنت پرو در ایران و عاقبت این مسیر می‌پردازیم.

تعدادی از کاربران بعد از روزها خاموشی به شبکه‌های اجتماعی متصل شده‌اند. دوباره اینستاگرام و ایکس پر شده از تصاویر اعتراضات، سردخانه کهریزک، بیمارستان‌های رشت و اصفهان و تهران و ویرانی‌های جنگ. برخی تازه موفق شده‌اند، بگویند چه بر آن‌ها و عزیزانشان در روزهای خاموشی گذشته است؛ عکس خانه‌های ویران، جوانان بلندبالای غرق در خون، هویت چهره‌ها و پیکرهای ناشناس پوشیده در کاورهای سیاه منتشر می‌شود. شماری تمنای حمایت و تعامل برای دیده‌شدن دوباره کسب و کارشان را دارند و برخی از قطع اینترنت خشمگین‌اند و از دیگران می‌خواهند برای پایان داد به این خاموشی صدای مردم ایران باشند.

آیا ارایه اینترنت پرو تضمینی برای تامین امنیت کشور است؟

ایده «اینترنت پرو» یا اینترنت «کسب و کارها»  به دی‌ماه۱۴۰۴ بازمی‌گردد؛ زمانی که پس از کشتار معترضان در ۱۸ و ۱۹دی، اینترنت برای حدود به ۲۰ روز قطع شد و کسب‌وکارها با خسارت‌های سنگین روبه‌رو شدند. همان زمان، روزنامه شرق گزارش داد که شماری از فعالان اقتصادی در جلسه‌ای در وزارت ارتباطات به نماینده شورای عالی امنیت ملی توضیح دادند که هر روز و هر ساعت قطعی اینترنت چه ضربه‌ای به فعالیت آن‌ها وارد می‌کند.

در پی برگزاری آن جلسه «علی لاریجانی»، دبیر وقت شورای عالی امنیت ملی، به معاونان خود دستور داده راهکاری برای جلوگیری از آسیب دیدن کسب‌وکارها در زمان قطع اینترنت پیدا کنند؛ شرق نوشته بود که آن دستور به مصوبه‌ای ختم شد که بر اساس آن، کمیته‌ای متشکل از وزارت ارتباطات و مرکز ملی فضای مجازی، مامور شده تا طرحی برای دسترسی کسب‌وکارها به اینترنت در زمان قطعی تدوین کند.

مقامات جمهوری اسلامی چندین مرتبه مدعی شده‌اند که قطع اینترنت با هدف جلوگیری از نفوذ «جاسوسان اسراییل و آمریکا» و با هدف «تامین امنیت شهروندان» صورت گرفته است.

در این میان این پرسش مطرح می‌شود که آیا این شیوه کارساز است؟ اگرنه هدف دولت از ارایه اینترنت پرو و گسترش تبعیض در میان شهروندان به شکلی تازه چیست؟«سیامک آرام»، استاد علوم داده‌ها در آمریکا در پاسخ به این پرسش می‌گوید: «نفوذ خارجی در هر شکل از بدافزار و هک و جاسوسی تا دسترسی به مکان‌های حساس بخشی از نگرانی جمهوری اسلامی است که موجب شده دسترسی به اینترنت را کنترل و محدود کند اما بخش عمده این نگرانی به داخل ایران باز می‌گردد.»

به گفته سیامک آرام اتصال اینترنت به همان شکل قبل از اعتراضات دی‌ماه موجب می‌شود هم اخبار داخل ایران به راحتی به خارج از مرزها منتقل شود و هم برای هرگونه اعتراض و اعلام نارضایتی از سوی گروه‌های مختلف مردم «موج‌آفرینی» بشود.

این استاد علوم داده‌ها می‌گوید جمهوری اسلامی به لحاظ لجستیکی و فنی این امکان را دارد که شرایط را به‌همین شکل نگه دارد: « به‌هرحال شیر فلکه اینترنت در اختیار جمهوری اسلامی است و وقتی احساس خطر می‌کند آن را می‌بندد. الان جمهوری اسلامی دارد اینترنتی که فیلترشکن می‌خواهد را به گروه اندکی از کاربران که توان خرید آن را دارند می‌فروشد. طبیعتا کنترل این گروه قلیل  از کل مردم ایران، در صورت بروز یک ناآرامی ساده‌تر است.»

موضوع امنیت کاربرانی که ناچار به استفاده از اینترنت پرو شده‌اند یکی از دغدغه‌های کارشناسان و فعالان دسترسی به اینترنت آزاد است. 

چندی قبل یک خبرنگار ساکن ایران در حساب کاربری خود در ایکس تصویر تعهد‌نامه‌ای را منتشر کرد که پیش از دریافت اینترنت پرو، متقاضیان می‌بایست آن را امضا می‌کردند.

این خبرنگار نوشت که صاحبان کسب و کار بعد از «احراز هویت در سامانه هدا» از اینترنت پرو بهره‌مند خواهند بود.

در این فرم به وضوح آمده که تمامی استفاده از اینترنت پرو توسط کاربر متقاضی ثبت و ضبط شده و قابلیت رصد و پایش دارد؛ مصداق بارز نقض حریم شخصی و رفتاری تحقیرآمیز که بسیاری آن را کسب درآمد از رنج شهروندان می‌نامند.